عنوان……………………………………………………………...صفحه فصل اول: مقدمه مقدمه..........................................................................................................................................................................................................2فصل دوممروری بر پژوهشهای انجام شده......................................................................................................................................................82- 1- مطالعات فیتو شیمیای........................................................................................................................................................82- 2- مطالعات ضدمیکروبی و آنتیاکسیدانی......................................................................................................................122- 3- مطالعات ساختاری و فراساختاری...................................................................................................................................15اهداف پژوهش........................................................................................................................................................................................20فصل سوممواد و روش‌ها.....................................................................................................................................................223- 1 -انتخاب نمونه.......................................................................................................................................................................223- 2- آماده‌سازي نمونه‌ها جهت مطالعات سلولي تکويني با استفاده از ميکروسکوپ نوري (1978Roland, ).......................................................................................................................................................................233- 2- 1- تثبيت (Fixation)........................................................................................................................................... 233- 2- 2- آبگيري (Dehydration).................................................................................................................................243- 2- 3- نفوذ پذيري (Infiltration).............................................................................................................................243-2 -4- قالبگيري (Embedding)............................................................................................................................253- 2- 5- برش ‌گيري (Sectioning)...............................................................................................................................253- 2- 6 – رنگ‌آميزي (Staining)...................................................................................................................................263- 2- 7- مشاهده و عكسبرداري (Observation and Photography)......................................................263-3- آماده سازی نمونه ها جهت مطالعات میکرومورفولوژیک با استفاده از میکروسکوپ الکترونی نگاره (Bozzola and Russel,1998)..................................................................................................................................................................263-3-1- تثبیت (Fixation)................................................................................................................................................273- 3- 2 - آبگیری (Dehydration)...............................................................................................................................273-3-3- چسباندن (Mounting)......................................................................................................................................283-3-4- پوشش دادن (Coating).....................................................................................................................................283-3-5- مشاهده و عکسبرداری (Observation and Photography).........................................................28فصل چهارمنتایج.........................................................................................................................................................................................................304- 1- ویژگیهای مورفولوژیک آویشن دنایی.......................................................................................................................304- 2- بررسیهای میکروسکوپی..............................................................................................................................................314-2-1- جوانه انتهایی.............................................................................................................................................................314- 2- 2- بافت شناسی و تغییرات تکوینی ساقه..............................................................................................................334- 2- 3- ساختار درونی و تغییرات تکوینی در برگ.......................................................................................................344- 2- 4- کرکهای اپیدرمی در برگ آویشن دنایی.....................................................................................................364- 2- 4- 1- بررسیهای ساختاری..................................................................................................................................364- 2- 4- 2- تمایزیابی کرکهای غدهای....................................................................................................................394- 2- 4- 2- بررسیهای میکرومورفولوژیک.................................................................................................................41فصل پنجمبحث و نتیجهگیری............................................................................................................................................................................985- 1- بررسی مورفولوژیک...........................................................................................................................................................985- 2- مطالعات میکروسکوپی......................................................................................................................................................995- 2- 1- جوانه انتهایی و بنیان گذاری برگ....................................................................................................................995- 2- 2- ساختار و تغییرات تدریجی ساقه.......................................................................................................................1015- 2- 3- تغییرات تدریجی برگ.......................................................................................................................................1025- 2- 4- کرکهای اپیدرمی..........................................................................................................................................1055- 2- 4- 1- تنوع و پراکندگی.........................................................................................................................................1055- 2- 4- 2- تمایز یابی کرکهای غدهای..................................................................................................................1095- 2- 4- 3- رابطه بین نمو انواع کرک و تکوین برگ و ساقه ..................................................................................111فهرست منابع.......................................................................................................................................................................................114 فهرست تصاویر عنوان صفحه تصویر 1- محل رویش آویشن دنایی واقع در نزدیکی شهر یاسوج................................................................ 43 تصویر 2- فرم رویش آویشن دنایی............................................................................................................ 44 تصویر 3- آرایش متقابل (opposite decussate) برگها روی ساقه ...................................................... 44 تصویر 4- سطح بالایی برگ جوان (مرحله 3) ........................................................................................... 45 تصویر 5- سطح پایینی برگ جوان (مرحله 3) ........................................................................................... 45 تصویر 6- سطح بالایی برگ بالغ ............................................................................................................... 46 تصویر 7- سطح پایینی برگ بالغ .............................................................................................................. 46 تصویر 8- گلآذین کلهای انتهایی آویشن دنایی ......................................................................................... 47 تصویر 9- جوانههای انتهایی غیرمعمول در مراحل مختلف نموی ................................................................ 47 تصویر 10- جوانه انتهایی با ظاهر غیر معمول .......................................................................................... 48 تصویر 11- چهار مرحله انتخاب شده برای بررسی مراحل تکوینی برگ ...................................................... 48 تصویر 12- سه مرحله انتخاب شده برای بررسی مراحل نموی ساقه ........................................................... 49 تصویر 13- برش طولی جوانه ................................................................................................................... 50 تصویر 14- برش عرضی جوانه .................................................................................................................. 51 تصویر 15- برش طولی جوانه، تقسیمات آنتیکلین در تونیکا ................................................................... 52 تصویر 16- برش طولی جوانه. تقسیمات در تمامی جهتها ........................................................................ 53 تصویر 17- برش عرضی جوانه. نشان دهنده تقسیمات در دو قطب مریستم و حالت ماکزیمم............................ 54 تصویر 18- برش عرضی جوانه. پریموردیومهای برگی در حال جدا شدن از مریستم میباشند......................... 55 تصویر 19- برش عرضی جوانه. مریستم در مرکز و طرحهای اولیه برگی در دو طرف.................................... 56 تصویر 20- نمای کلی ساقه آویشن دنایی در میانگره دوم ........................................................................ 57 تصویر 21- قسمتی از ساقه آویشن دنایی در میانگره دوم ........................................................................ 58 تصویر 22- قسمتی از ساقه آویشن دنایی در میانگره دوم نشان دهنده آوندها .......................................... 59 تصویر 23- ساقه آویشن دنایی در میانگره چهارم .................................................................................... 60 تصویر 24- قسمتی از ساقه آویشن دنایی در میانگره چهارم ..................................................................... 61 تصویر 25- قسمتی از ساقه آویشن دنایی در میانگره چهارم، نشان دهنده آوندها ...................................... 62 تصویر 26- نمای کلی ساقه آویشن دنایی در میانگره ششم ...................................................................... 63

• 

----------- نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net **************** تصویر 27- قسمتی از ساقه آویشن دنایی در میانگره ششم ...................................................................... 64 تصویر 28- مزوفیل برگ مرحله اول ......................................................................................................... 65 تصویر 29- منطقه رگبرگ اصلی برگ مرحله اول ...................................................................................... 66 تصویر 30- مزوفیل برگ مرحله دوم ......................................................................................................... 67 تصویر 31- منطقه رگبرگ اصلی برگ مرحله دوم ..................................................................................... 68 تصویر 32- مزوفیل برگ مرحله سوم ........................................................................................................ 69 تصویر 33- منطقه رگبرگ اصلی برگ مرحله سوم .................................................................................... 70 تصویر 34- برگ مرحله چهارم (بالغ) ........................................................................................................ 71 تصویر 35- منطقه رگبرگ اصلی برگ مرحله چهارم (بالغ) ........................................................................ 72 تصویر 36- یک کرک ترشحی peltate، برگ مرحله دوم ......................................................................... 73 تصویر 37- برگ مرحله اول. یک کرک ترشحی capitate با سر تخم بیضی شکل ..................................... 73 تصویر 38- برگ مرحله اول. یک کرک ترشحی capitate که سر به صورت بیضی کشیده است .................. 74 تصویر 39- برش عرضی برگ مرحله دوم، یک کرک ترشحی capitate با سر کروی................................... 74 تصویر 40- برش عرضی برگ مرحله سوم. یک کرک ترشحی digitiform ............................................... 75 تصویر 41- برگ مرحله سوم. یک کرک ترشحی با یک سر کشیده و کرک ترشحی شامل یک سر نیم دایرهای ............................................................................................................................................................................................ 75 تصویر 42- برگ مرحله سوم. کرک شامل یک سلول پایه یک سلول تنه و یک سر مثلثی. کرک غدهای. کرک شامل یک سلول پایه و یک سلول سر نوک تیز ................................................................................. 76 تصویر 43- برش عرضی جوانه. کرکی با یک سلول پایه، یک سلول تنه مستطیلی و یک سر نیمدایرهای ................................................................................................................................................................................................. 76 تصویر 44- برگ مرحله اول. کرکی با یک سلول پایهای، یک سلول تنه مربعی و یک سلول سر خمیده ................................................................................................................................................................................................. 77 تصویر 45- برگ مرحله دوم. یک کرک با یک سلول پایه و یک سر کشیده و کرکی با یک سلول پایه و یک سر مثلثی ................................................................................................................................................ 77 تصویر 46- برگ مرحله چهارم. کرکی با یک سلول پایه و یک سر مثلثی خمیده ........................................ 78 تصویر 47- برگ مرحله دوم. یک سلول پایه به همراه یک سلول سر کوچک ............................................... 78 تصویر 48- برگ مرحله اول. کرک شامل دو سلول پایه، یک سلول تنه و سر مثلثی ................................... 79 تصویر 49- برگ مرحله اول. کرکی با سه سلول پایه، یه سلول تنه و یک سلول سر مثلثی .......................... 79 تصویر 50- برگ مرحله دوم. کرک متشکل از دو سلول پایه و یک سلول سر .............................................. 80 تصویر 51- برگ مرحله سوم. کرک شامل یک سلول پایه، دو سلول تنه و یک سلول سر ............................. 80 تصویر 52- برگ مرحله سوم. کرک با یک سلول پایه و یک سر بیضوی ..................................................... 81 تصویر 53- برگ مرحله اول. کرک شامل یک سلول پایه، یک سلول تنه فرورفته و یک سلول سر گرد ................................................................................................................................................................................................. 81 تصویر 54- برگ مرحله اول. کرک متشکل از یک سلول پایه، یک سلول تنه مستطیلی و یک سلول سر تا خورده ........................................................................................................................................................................................ 82 تصویر 55- برگ مرحله اول. کرک متشکل از یک سلول پایه و یک سلول سر کروی .................................. 82 تصویر 56- برش عرضی جوانه. اولین مرحله تکوین کرکهای غدهای ......................................................... 83 تصویر 57- برش عرضی جوانه. دومین مرحله تکوین کرک peltate ........................................................ 83 تصویر 58- برش عرضی جوانه. سومین مرحله تکوین کرک peltate ......................................................... 84 تصویر 59- چهارمین مرحله تکوین کرک peltate ................................................................................... 84 تصویر 60- پنجمین مرحله تکوین کرک peltate .................................................................................... 85 تصویر 61- ششمین مرحله تکوین کرک peltate .................................................................................... 85 تصویر 62- هفتمین مرحله تکوین کرک peltate ................................................................................... 86 تصویر 63- هشتمین مرحله تمایز یابی کرک peltate .............................................................................. 86 تصویر 64- نهمین مرحله تکوین کرک peltate....................................................................................... 87 تصویر 65- دهمین مرحله تکوین کرک peltate...................................................................................... 87 تصویر 66- یازدهمین مرحله تکوین کرک peltate................................................................................... 88 تصویر 67- دومین مرحله تکوین کرک capitate ..................................................................................... 89 تصویر 68- سومین مرحله تکوین کرک capitate ...................................................................................... 89 تصویر 69- چهارمین و پنجمین مرحله تکوین کرک capitate ................................................................. 90 تصویر 70- ششمین مرحله تکوین کرک capitate................................................................................... 90 تصویر 71- جوانه آویشن دنایی. میکروسکوپ الکترونی نگاره...................................................................... 91 تصویر 72- قسمتی از برگ در مرحله اول تکوین، اپیدرم بالایی.................................................................. 92 تصویر 73- یک کرک capitate با سلول ترشحی بیضی شکل در مرحله اول تکوین برگ، اپیدرم بالایی ..... 92 تصویر 74- اولین مرحله تکوین برگ، اپیدرم بالایی. یک کرک capitate با سلول ترشحی بیضوی کشیده .. 93 تصویر 75- اپیدرم بالایی برگ در دومین مرحله تکوین ............................................................................. 93 تصویر 76- یک کرک محافظتی کوتاه تک سلولی در دومین مرحله تکوین برگ، اپیدرم بالایی .................... 94 تصویر 77- کرکهای محافظتی موجود در لبه برگ مرحله سوم تکوین، اپیدرم بالایی ................................ 94 تصویر 78- مرحله سوم برگ، اپیدرم بالایی. دو کرک غدهای peltate که حالتی بالن مانند دارند دیده میشوند ......................................................................................................................................................................................... 95 تصویر 79- برگ مرحله چهارم، اپیدرم بالایی ............................................................................................ 95 تصویر 80- برگ مرحله چهارم، اپیدرم پایینی ................................................................................................ 96 تصویر 81- برگ مرحله چهارم، اپیدرم پایینی. یک کرک محافظتی بلند سه سلولی .................................... 96 جدول نشانههای اختصاری فارسی انگلیسی علامت اختصاری کرک محافظتی Protective Trichome PT کرک غدهای سپری شکل (peltate) Peltate Glandular Trichome PGT کرک غدهای Glandular Trichome GT تونیکا Tunica Tu کورپوس Corpus Cor منطقه کناری Peripheral zone Pz مریستم مغزی rib meris-- Ri پروکمبیوم Procambium Pr مریستم Meris-- Sa پریموردیوم برگی Leaf primordium Lp برگ Leaf L پروتودرم Protoderm Pd مریستم زمینهای Ground meris-- Gm کرک Trichome Tr کلانشیم Collenchyma Co کورتکس Cortex C مغز Pith Pith آوند چوبی Xylem X آوند آبکشی Phloem Ph اپیدرم Epidermis Ep کوتیکول Cuticle Cu اشعه آوندی Ray parenchyma Ra فیبر Fiber Fi آوند چوبی پسین secondary xylem sx آوند چوبی نخستین primary xylem px اپیدرم بالایی Upper epidermis Ue اپیدرم پایینی Lower epidermis Le رگبرگ فرعی Lateral vein Lv رگبرگ اصلی Mid vien Mv پارانشیم نردبانی Palisade parenchyma Pp پارانشیم اسفنجی Spongy parenchyma Sp سلول محافظ روزنه Guard cell Gc هسته Nucleus N پایه کرک Basal cell Bc تنه کرک Stalk cell St سلولهای ترشحی کرک Secretory cell Sc فضای زیرکوتیکولی Sub cuticular space Ss سلول سر Head cell H کرک ترشحی انگشتی Digitiform Glandular Trichome DGT فصل اول مقدمهتیره نعناعیان (Lamiaceae) یکی از بزرگترین تیرههای گیاهی و دارای 178 جنس و 3000 گونه است. گونههای این تیره تقریباً در سراسر جهان پراکندهاند و به طور خاص در مناطق مدیترانهای تجمع دارند (قهرمان، 1373). آویشن (Thymus) یکی از جنسهای تیره نعناعیان است که در زیر خانواده Nepetoideae قرار دارد و از نظر فیلوژنی با جنس های Origanum، Zataria و Micromeria قرابت و خویشاوندی دارد. مبدأ پیدایش این جنس دوران سوم زمینشناسی است و در فلور خشکی پسند این دوره آثار آن را یافتهاند و بدنبال توسعه مناطق خشک بخصوص در دوره پلیوسن و بعد از آن تا به امروز تکامل جنس صورت گرفته است (جمزاد، 1388). در فلور ایرانیکا، برای سهولت شناخت جنسهای تیره نعنا، آنها را به پنج گروه تقسیم کردهاند و آویشن در گروه گیاهانی که دانه آنها لعابدار است قرار میگیرد (قهرمان، 1373). در مورد تعداد گونههای آویشن از نظر تاکسونومیک گزارشهای متفاوتی وجود دارد، تعداد گونههای آن در بعضی از گزارشها به 800 میرسد، اما با در نظر گرفتن کمترین مقدار تنوع مورفولوژیک، 215 گونه از این جنس گزارش گردیده است. نام جنس Thymus از کلمه یونانی Thyo به معنای عطر گرفته شده است. تفسیر دیگری که در رابطه با نام این جنس وجود دارد کلمه یونانی Thymos به معنای قوت است و Thymus به گروهی از گیاهان اتلاق میشده که دارای اثر تقویت کننده و محرک بودهاند (جمزاد، 1388). آویشن ها به علت داشتن عطر و همچنین خواص دارویی در همه جای دنیا مورد استفاده قرار میگیرند. وجود غدههای ترشحی در سطح برگها و گلهای گیاه سبب و عامل اصلی عطر و بو و خواص دارویی در گیاه است (جم زاد، 1388). این جنس در ایران 18 گونه معطر و چندساله دارد گونههای انحصاری آن در ایران عبارتند از: T. persicus, T. marandensis, T. daenensis, T.lancifolius و دیگر گونههای آن: T. fallax, T. kotschyanus, T. transcaspicus, T. armeniacus T. eriocalyx, T. nummularius, T. pubescens, T. carmanicus T. caucasicus, T. transcaucasicus, T.linearis, T. armeniacus T. fedtschenkoi, T. migricus این گونهها علاوه بر ایران در ترکیه، قفقاز، عراق، هند، آذربایجان شوروی، ارمنستان، ترکمنستان و پاکستان نیز میرویند (جمزاد، 1391). آویشن دنایی(T. daenensis) در مناطق کوهستانی استانهای زنجان، کردستان، همدان، لرستان، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، فارس و مرکزی میروید. گیاهان این گونه دارای ویژگیهای زیر میباشند: خشبی، کوتاه قد، بالشتکی، به ارتفاع 15 تا 30 سانتیمتر، راست، بدون انشعاب، تقریبا بدون کرک تا کم و بیش کرکدار. برگها به طول 10 تا 20 و به عرض 2 تا 5 میلیمتر، کم و بیش گسترده، از میان گره کوتاهتر، خطی تا سرنیزهای باریک، بدون دمبرگ، نوک تیز، سطح زیرین برگ با رگبرگ میانی برجسته و 2تا 3 جفت رگبرگ جانبی برجسته، جفت سوم تا نیمه برگ امتداد یافته. با تعداد زیادی غده ترشحی قرمز رنگ در هر دو سطح. گلآذین کلهای انتهایی، گاهی کشیده، چرخه های پایینی دور از یکدیگر و بندرت دارای دمگلآذین. برگهها تقریبا شبیه به برگها، کوتاهتر و تقریبا پهن تر از آنها، سبز رنگ، به ندرت قرمز مایل به بنفش. کاسه به طول 3 تا 5/4 میلیمتر، لولهای یا استکانی، دندانههای لبه بالایی به طول 5/0 تا 1 میلیمتر، نزدیک به هم به طرف بیرون برگشته، مشخصاً کوتاهتر از دندانههای لبه پایینی. جام گل به طول 5تا 6 میلیمتر، قرمز رنگ. زمان گلدهی تابستان (جمزاد، 1391). عدد کروموزمی در جنس آویشن بسیار متنوع است. حالتهای پلیپلوئیدی شامل تترا و هگزا پلوئید گزارش گردیده است. عدد پایه کروموزمی 7=x است. اعدا کروموزمی 24=n2 تا 90=n2 برای گونههای Thymus گزارش گردیده است، ولی معمولترین اعداد کروموزمی 60، 56، 30 و 28=n2 میباشند (جمزاد، 1388). خواص داروئي و معطر بودن آويشن باعث شده است که اين گیاه در زمره گياهان ارزشمند قرار گيرد. اسانس گل و برگهاي آويشن داراي اثر ضداسپاسم، ضدنفخ، ضدروماتيسم، ضدسياتيک و ضدعفوني کننده قوي است (Stahl-biskup, 2002). عمدهترین ترکیبات موجود در اسانس آویشنها تیمول و کارواکرول میباشند. اینها دو ترپنوئید هستند که تنها در تعداد محدودی از گونههای گیاهی از جمله آویشنها وجود دارند. وجود غدههای ترشحی در سطح برگها و گلهای گیاه عامل اصلی عطر و بو و خواص دارویی در گیاه است (جمزاد، 1388). ساختارهای ترشحی در بیشتر گیاهان آوندی وجود دارند و موقعیت مکانی، ساختار و مواد ترشحی متفاوتی دارند. مواد معمولا از سلولهای ترشحی به بیرون از گیاه رانده میشوند یا در فضاهای درون سلولی تخصصی شده محدود میشوند (Fahn, 1988). ساختارهای ترشحی داخلی شامل: سلولهای ترشح کننده، مجاری و کیسههای ترشح کننده و سلولهای شیرابهدار هستند. ساختارهای ترشحی خارجی شامل هیداتود، نوشجای و کرکهای اپیدرمی میباشند. کرکهای اپیدرمی زوائد تک سلولی و چند سلولی هستند و در دوگروه غیرغدهای و غدهای قرار میگیرند (Fahn, 1990). کرکهای غیرغدهای از لحاظ شکل و آناتومی متنوعند و ممکن است تک سلولی یا چندسلولی باشند و هر دو نوع اینها میتوانند ساده یا منشعب باشند. کرکهای چند سلولی ممکن است منشعب، یک ردیفه، دو ردیفه یا چند ردیفه باشند. دیوارههای عرضی بین سلولها مشخص و یا غیرقابل تشخیص است. ممکن است در طول، اندازه و حالت سلول متقارن و یا غیر متقارن باشند. میتوانند در پهنا متحدالشکل باشند و یا پهنایشان در طول تار تغییر کند و نوک آنها باریک شود و یا کند باشد. ضخامت دیواره میتواند متنوع باشد و یا مواد تزریق شده در دیواره آنها میتواند دیوارهها را به حالت نرم سینوسی و یا سیخی درآورد. انشعابات در کرکهای چند سلولی منشعب، ممکن است چندسلولی و یا تک سلولی با طولهای مساوی یا متغیر، متناوب و یا متقابل و در یک یا چرخههای بسیار، با ظاهری منگولهای باشند (Werker, 2000). کرکهای فلسی، Tشکل، چندسلولی ستارهای و کرکهای یک ردیفی، تک سلولی ساده یا چندسلولی از انواع غیرغدهای هستند (Fahn, 1990). کرک های غدهای بسیار متنوعاند و در بسیاری از تیرهها وجود دارند، ولی اغلب در تیرههای Solanaceae، Lamiaceae، Rosaceae و Cannabinaceae یافت میشوند. براساس موارد زیر ردهبندی میشوند: ترکیب شیمیایی موادی که ترشح میکنند، روش تولید آنها، ساختار، موقعیت (غدههایی مشابه ولی روی اندامهای رویشی و یا زایشی) و وظیفهی آنها. در کرکهای غدهای تکسلولی بین قسمت رأسی و قاعدهای، تمایز مورفولوژیک وجود دارد. غدههای چندسلولی تیپیک شامل یک سرِ یک یا چند سلولی ترشحی، یک پایهِ یک تا چند سلولی، یک Base با تعداد کمی سلول و گاهی اوقات یک سلول گردنی (بین سر و پایه). تفاوتهایی بین سلولهای پایه و سر ترشحی وجود دارد. در سلولهای پایه پایینترین سلول میتواند بسیار واکوئلی باشد درحالیکه سلول بالاتر ممکن است سیتوپلاسم متراکم داشته باشد، که به طور واضحی با عملکرد و نقش متفاوت آنها ارتباط دارد(Fahn, 2000) . کرکهای غده ای شامل کرکهای ترشح کننده نمک، کرکهای ترشحی شهد، غده ترشحی موسیلاژ، غدههای گیاهان گوشتخوار، تار ترشحی، کرکهای گزنده و کرکهای ترشح کننده مواد چربی دوست که روغنهای اسانس را در خانواده نعناعیان ترشح میکنند، میباشند .(Fahn, 1990)کرکهای ترشح کننده مواد چربی دوست ممکن است پایهی کوتاه یا بلند، منشعب یا بدون انشعاب، سر و پایهی تک سلولی یا چند سلولی، سر سپری (peltate) یا تاجدار (capitate) داشته باشند و در ظرفیت خود برای ذخیره اسانس در فضای بین دیواره و کوتیکول متنوع میباشند (Fahn, 2000). کرک peltate شامل یک سلول پایه، یک سلول ساقه کوتاه و یک سر گسترده متشکل از تعدادزیادی سلولهای ترشحی که در یک ردیف قرار گرفتهاند میباشند. کرکهای capitate از یک سلول پایه، ساقه یک تا چندسلولی و یک سر شامل یک یا دو سلول تشکیل شده اند. ترایکومهای غدهای دارای یک لایه کوتیکول میباشند با بلوغ کرک لایه کوتیکولی از دیواره سلولزی فاصله گرفته و اسانس در فضای زیرکوتیکولی ذخیره میشود و در اواخر اندازه بزرگی در کرکهای peltate دارد. برخی از ترکیبات فرار اسانس ممکن است از کوتیکول عبور کنند اما بسیاری از مواد تنها پس از پارگی کوتیکول به بیرون راه پیدا میکنند (Fahn, 1988). فصل دوم مروری بر پژوهشهای انجام شده2- 1- مطالعات فیتو شیمیاییترکیبات شیمیایی موجود در اسانس آویشن به خوبی مورد مطالعه قرار گرفته و شناسایی شدهاند. دو گروه اصلی ترکیبات شیمیایی موجود در این جنس ترپنوئیدها و فلاونوئیدها هستند. این ترکیبات نقش اصلی را در اثرهای دارویی این گیاهان ایفا میکنند. اسانسها در گیاهان خانواده نعنا در کرکهای غدهدار و یا در غدههای ترشحی چسبیده به سطح برگ آنها ذخیره میگردند (جمزاد، 1388). بخش های هوایی گلدارT. daenensis وT. Kotschyanus از استان همدان جمعآوری شد. اسانس آنها توسط GC و GC/MS مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت. 26ترکیب از اسانسT. daenensis شناسایی شد، ترکیبات اصلی شامل تیمول 7/74%، پاراسیمن 5/6%، بتاکاریوفیلن 8/3%، و متیل کارواکرول 6/3% میباشند .(Nickavar et al., 2005) همچنین سرشاخههای گلدار T. daenensis، در 4 منطقه استان اصفهان با GC و GC/MS آنالیز شد. در میان 27 ترکیب شناسایی شده، پنج ترکیب تیمول، پاراسیمن، گاما-ترپینن، کارواکرول و بتاکاریوفیلن بالاترین غلظت را به خود اختصاص میدهند (برازنده و باقرزاده، 1386). ترکیبات موجود در اسانس چهار گونه آویشن جمعآوری شده از استان لرستان با GC و GC/MS آنالیز و مقایسه شد. ترکیبات اصلی موجود در اسانس T. daenensis سیسسابیننهیدرات (2/9%)، الفاترپینول (18/13%) و کارواکرول (38/12%) بودند (Safaei-Ghomi et al., 2009). تنوع اسانس T. daenensis در 11جمعیت جمعآوری شده از استانهای فارس و کهگیلویه و بویراحمد در مرحله کامل گلدهی مورد بررسی قرار گرفت با استفاده از GC و GC/MS 22 ترکیب جدا شدند که ترکیبات اصلی کارواکرول (1/80-3/47%)، تیمول (2/72-1/53%)، جرانول (7/75-6/65%)، بتا کاریوفیلن (9-7/1%)، پاراسیمن (9/10-1/0%)، گاما ترپینن (8/7-1/0%) بودند. بر اساس تنوع در ترکیبات اسانس جمعیتها به سه کیموتیپ دسته بندی شدند (Bahreininejad et al., 2010). هاشمی و همکاران ترکیبات فرار از بخشهای هواییT. daenensis جمعآوری شده از منطقه الشتر را با روش headspace solvent microextraction و روش hydrodistillation بررسی کردند. ترکیبات اصلی موجود در عصاره ژرانیول (2/37-9/34%)، ژرانیل استات (7/18-3/15%)، ژرانیال (2/11-0/9%)، نرول (3/8-4/6%) و نرال (3/9-1/7%) بودند (Hashemi et al., 2010). همچنین T. daenensis از ملایر در چهار مرحله نموی جمعآوری شد. اسانس گیاه با روش hydrodistillation بدست آمد و با GC و GC/MS آنالیز شد. بیشترین اسانس (4/3%) در مرحله گلدهی بدست آمد. اجزاء اصلی اسانس در تمام مراحل رشد، تیمول، آلفاترپینن، پاراسیمن، متیلکارواکرول و آلفاتوجین بودند. درصد بالای تیمول (8/73%) در مرحله گلدهی، آلفاترپینن (59/9%) در مرحله رویشی، پاراسیمن (0/9%) و متیلکارواکرول (9/4%) در مرحله خواب دانه و آلفاتوجین (42/1%) در مرحله جوانه زدن بدست آمد (Rustaiee et al., 2010). در تحقیق دیگری T. daenensis از 22 منطقه از استانهای اصفهان و چهارمحالوبختیاری جمعآوری شد و عصاره توسط دستگاه HPLC آنالیز شد. نتایج نشان داد ارتفاع از سطح دریا بر میزان تیمول اثر معنی دار و مثبت دارد و بر میزان کارواکرول اثر معنی داری ندارد (کریمی و همکاران، 1389). گلپرور و همکاران اسانس T. daenensis کشت شده درگلخانه و مزرعه تحقیقاتی را در دوره رویشی، ظهور آغازههای گل، ظهور 50% گلآذینها، گلدهی کامل و زمان تشکیل بذر بررسی و مقایسه کردند. آنالیز اسانس به وسیله کروماتوگراف گازی صورت گرفت. بیشترین درصد اسانس 41/1% از مرحله گلدهی و بیشترین میزان تیمول 1/84% از مرحله رویشی حاصل شد (گلپرور و همکاران، 1390). بخشهای هوایی T. daenensis در مرحله گلدهی از 5 منطقه از کوههای زاگرس جمعآوری شد. ترکیبات شیمیایی اسانس بوسیله GC و GC/MS بررسی شد. همه اسانسها حاوی مقدار زیادی مونوترپنوئید (0/83-4/75%) و مقدار کمی سسکوئیترپن (0/4-7/1%) بودند و تیمول جزء اصلی تمام اسانسها شناخته شد. براساس درصد ترکیبات اسانس و مارکرمولکولی RAPD این 5 جمعیت به دو دسته اصلی تقسیم شدند. خوشه اول (اراک و ملایر) شامل تیمول به عنوان جزء اصلی اسانس و خوشه دوم (الشتر، همدان، دنا) سرشار از کارواکرول بود (Rustaiee et al., 2011). قاسمی پیربلوطی و همکاران ارتباط مثبت و خطی بین ارتفاع از سطح دریا و محتوای تیمول به عنوان جزء اصلی ترکیب اسانس T. daenensis جمعآوری شده از استانهای اصفهان و چهارمحالوبختیاری در مرحله گلدهی را گزارش کردند. بهترین ارتفاع 2400 تا 2800 متر بالاتر از سطح دریا گزارش شد Ghasemi Pirbalouti et al., 2011a)). اسانس T. daenensis کشت شده در استان اصفهان در مراحل آغاز گلدهی، 50% گلدهی، گلدهی کامل و بذردهی بررسی و مقایسه شد. بیشترین عملکرد اسانس در مرحله گلدهی کامل و بیشترین درصد اسانس در مرحله 50% گلدهی بدست آمد. تیمول ترکیب غالب در هر چهار مرحله برداشت بود. بیشترین مقدار تیمول (9/85%) در مرحله ابتدای گلدهی حاصل شد. دومین ترکیب غالب اسانس کارواکرول بود که در مرحله بذردهی به حداکثر مقدار خود رسید. بورنئول نیز در این مرحله به حداکثر مقدار خود رسید. سه ترکیب پاراسیمن، 1،8سینئول و گاماترپینن در مرحله 50% گلدهی حداکثر مقدار را دارا بودند (صفائی و همکاران، 1391). در تحقیق دیگری دانههای T. daenensis در 4 منطقه با ارتفاع و آب و هوای متفاوت، در استانهای اصفهان و چهارمحالوبختیاری کشت و اسانس توسط GC/MS آنالیز شد. از بین 24 ترکیب شناسایی شده، تیمول (3/70-9/33%)، کارواکرول (8/24-0/4%)، گاماترپینن (4/10-9/3%)، پاراسیمن (6/8-8/4%) بیشترین مقدار را داشتند و مشخص شد گیاهان رشد یافته در مناطق نیمه خشک اسانس و تیمول زیادی ندارند (Ghasemi Pirbaloutia et al., 2013). بذرهای گیاهT. daenensis در استان اصفهان کشت داده شدند و در مراحل قبل و بعد از گلدهی برداشت صورت گرفت. اسانس آنها توسط GC و GC/MS آنالیز شد.26 ترکیب جدا شد که ترکیبات اصلی شامل تیمول (49/71-62/66%)، پاراسیمن (12/7-52/5)، بتا-کاریوفیلن (09/4-91/3%)، گاماترپینن (3/4-22/3%)، کارواکرول (77/2-64/2%) بودند. زمان برداشت تاثیر جزئی در ترکیب اسانس دارد، اما برخی مؤلفهها مانند تیمول و وزن خشک گیاه در مرحله گلدهی افزایش مییابند .(Alizadeh et al., 2013) 2- 2- مطالعات ضدمیکروبی و آنتیاکسیدانیبيماريهایي با منشاء ميكروبي و قارچي در زمره شناخته شدهترين بيماريهايي هستند كه از گذشته تا به حال همواره گريبانگير انسان بوده و به همين منظور تلاشهاي زيادي براي شناخت، كنترل و درمان اين عوامل بيماريزا انجام شده است. امروزه تعداد زيادي از داروهاي ضدقارچي و ضدباكتريايي موثر براي درمان اين عوامل عفوني به كار گرفته ميشوند، اما با توجه به تنوع ژنتيکي ايجاد شده در عوامل بيماريزاي ميکروبي و پيدايش سويههاي مقاوم و همچنين عوارض جانبي ناشي از مصرف اين داروها، جايگزين كردن آنها توسط داروهاي ضدميکروبي با منشاء گياهي از اهميت ويژهاي برخوردار بوده و سبب تحقيقات در زمينه يافتن داروهاي گياهي با عوارض جانبی کمتر شده است. بنابراين با توجه به تنوع آب و هوايي و تنوع فلور گياهي در ايران، شناسايي مواد موثر گياهان بومي كشور و استخراج آنها به منظور توليد انبوه و در سطح صنعتي آنها اهميت زيادي پيدا کرده است. با توجه به بومی بودن گیاه آویشن دنائی مطالعاتی در این زمینه روی این گیاه صورت گرفته است. خاصیت آنتیاکسیدانی برگ و ساقه T. daenensis به دو روش 1 ) رادیکال دی فنیل پیکریل هیدرازین 2) بی رنگ شدن بتا کاروتن اندازه گیری و تائید شد (Alavi et al., 2008). در تحقیقی اسانس T. daenensis مهار بالایی در برابر Saprolegnia parasitica نشان داد (Ghasemi pirbalouti et al., 2009). همچنین اسانس T. daenensis به طور موثری مانع از رشد Staphylococcus aureus و Pseudomonas aeruginosa شد (Ghasemi Pirbalouti et al., 2010). در پژوهش دیگری، اسانس T. daenensis در مقابل Vibrio parahaemolyticus وVibrio harveyi جدا شده از ماهیهای آلوده و میگو خاصیت ضدباکتریایی نشان داد (Ghasemi Pirbalouti et (al., 2011b. گودرزی و همکاران نشان دادند عصاره و اسانس Thymus daenensis دارای اثر ضدباکتریایی در مقابل Lactococcus garvieae جدا شده از ماهی قزلآلای رنگین کمان است (Goudarzi et al., 2011). در تحقیق دیگری نشان داده شد اسانسT. daenensis میتواند به عنوان ضدقارچ طبیعی علیه چهار گونه Aspergillus در جهت نگهداری مواد غذایی و سلامت انسان به کار برود (Ghasemi Pirbalouti et al., 2011c) . همچنین عصاره T. daenensis اثر مهاری بالایی در برابرCandida albicans نشان داده است. حداقل غلظت مهاری در محدوده 25 تا 50 میلیگرم بر لیتر گزارش شده است (Rohi Boroujeni et al., 2012) . در پژوهشی محتوای فنلی و قابلیت آنتیاکسیدانی آویشن دنایی با روشهای مختلف مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که این گونه دارای اثرآنتی اکسیدانی و مهار رادیکالهای آزاد میباشد آویشن دنائی همچنین غنی از فنول و فلاونوئید است و ارتباط معناداری بین محتوای فلاونوئیدها و مهار رادیکالهای آزاد مشاهده شد (Nickavar & Esbati, 2012). تیموری خاصیت ضدمیکروبی T. daenensis برای باکتری گرم مثبت استافیلوکوکوس اورئوس و سه گونه قارچی با روش انتشار دیسک را گزارش کرد (Teimouri, 2012). در همین سال اثر ضدباکتریائی اسانس T. daenensis مقابلPseudomonas aeruginosa گزارش شد (Dadfar et al., 2012). در پژوهشی اثر شفابخشی اسانس آویشن دنایی درعفونت سوختگی ناشی از پسودوموناس ائروژینوزا در مدل موش آزمایشگاهی بررسی گردید. نتایج نشان داد که اسانس اویشن دنایی برای درمان مکان سوختگی آلوده به پسودوموناس ائروژینوزا مفید و موثر میباشد. درحالیکه این میکروارگانیسم به داروی جنتامیسین مقاومت نشان میدهد (قشقایی و همکاران، 1391) در مطالعهای اثرات ضدمیکروبی T. daenensis و T. vulgaris بر روی Staphylococcus aureus، Bacillus subtilis, Escherichia coli, Candida albicans و Aspergillus niger با روش انتشار دیسک بررسی شد. اسانس به دست آمده از آویشن دنائی فعالیت ضدمیکروبی بهتری داشت و میتواند به عنوان جایگزین برای T.vulgaris و عامل ضدمیکروبی طبیعی استفاده بشود اثرات ضدمیکروبی این گیاهان به ترکیبات فنولی با منشا ترپنی نسبت داده شده است (Hosseini Behbahani et al., 2013). اثرات ضدقارچی اسانس، عصاره آبی، اتانولی و اتانول 70 آویشن دنایی بر روی آفلاتوکسین B1 تولید شده توسط قارچهای Aspergillus flavus و A. parasiticus در کشت بافت مایع با روشهای آنالیزیHPTLC و HPLC بررسی شد. اسانس، عصاره اتانولی و اتانول 70 رشد A. flavus و بیوسنتز آفلاتوکسین B1 را به طور قابل ملاحظهای کاهش دادند درحالیکه عصاره آبی فعالیت تخریبی قوی علیه آفلاتوکسین B1 نشان داد. از آنجایی که آفلاتوکسین B1 یکی از مایکوتوکسین های خطرناک برای انسان و دام است بنابراین ترکیبات محلول در آب آویشن دنایی میتوانند در غذا و علوفه استفاده بشوند و آلودگی به آفلاتوکسین B1 را کاهش بدهند (Gorran et al., 2013). در تحقیقی دیگر اثر تنش خشکی بر فعالیت ضد میکروبی عصاره اتانولی آویشن دنائی بررسی شد. گیاهان کاشته شده در گلدان بعد از گلدهی به 4 گروه : 1 - 100 ظرفیت مزرعه ، گروه 2-تنش خشکی شدید در 20 ظرفیت مزرعه، گروه 3-تنش خشکی خفیف در 40 ظرفیت مزرعه، گروه 4-استرس سخت خشکسالی در 60 ظرفیت مزرعه تقسیم شدند وتا گلدهی کامل تحت تیمار قرار گرفتند. فعالیت ضد میکروبی علیه چهار پاتوژن با روش انتشار دیسک آگار بررسی شد. همه عصاره ها دارای فعالیت ضدمیکروبی بودند و هیچ تفاوت معناداری برای فعالیت ضدباکتریایی در تیمارهای مختلف مشاهده نشد(Ataie Kachoie et al., 2013). اثر اسانس آویشن دنایی بر لیپوپروتئینهای پلاسما در موشهای صحرایی تغذیه شده با رژیم غذایی پرچرب بررسی گردید. اسانس آویشن دنایی به صورت معنی داری سطح لیپوپروتئینهای با چگالی پایین (LDL) را کاهش داد و دارای اثرات آنتیلیپدمیک قوی میباشد (نظری و همکاران، 1392). اثر ضدقارچی اسانس آویشن دنایی روی Alternaria solani, Fusarium solani وRhizoctonia solani بررسی و مشاهده شد اسانس بدست آمده در مرحله گلدهی دارای تأثیر بیشتر میباشد (Alizadeh et al., 2013). تاثیر اسانس آویشن دنایی بر روی لارو یک روزه، سه روزه و نمونه بالغ آفتهای Ephestia kuehniella Plodia interpunctella, بررسی و تائید شدet al., 2014) Moazeni ). 2- 3- مطالعات ساختاری و فراساختاریدر دنیای امروز ما استفاده از فراوردهها و داروهای گیاهی جایگاهی خاص دارد مطالعات ساختاری و فراساختاری به شناسایی آناتومی گیاهان پرداخته و اطلاعات پایهای مورد نیاز برای استفاده مطلوب و کاربردی از گیاهان را در اختیار سایر علوم قرار میدهد، همچنین علم سیستماتیک برای ردهبندی گیاهان از ویژگیهای ساختاری و فراساختاری آنها استفاده میکند و برخی از این ویژگیها خاص گونه یا تیرههای خاص گیاهی هستند. در نتیجه این دسته از مطالعات اهمیت بسیاری دارند در این قسمت ابتدا مطالعات صورت گرفته پیرامون تیره نعناعیان و سپس جنس آویشن آورده شدهاند. اپیدرم ساقه و برگ گیاهان تیره نعناع غالبا پوشیده از کرکهای ترشحی و غیرترشحی به اشکال مختلف است. کرکهای ترشحی اسانس در این تیره دارای پایه یک یا دو سلولی، منتهی به یک برجستگی 4 تا 8 سلولی و حتی بیشتر میباشند. اسانس ترشح شده نیز معمولا خارج از جدار سلولزی در زیر کوتیکول جمع میشود و این خود باعث میشود که اپیدرم در همان ناحیه کمی متورم جلوه نماید (زرگری، 1369). انواع کرکهای غدهای و مراحل تمایزیابی آنها در اندامهای رویشی و زایشی Leonotis leonurus توسط میکروسکوپهای الکترونی روبشی و نوری مورد مطالعه قرار گرفتند. دو نوع کرک غدهای peltate و capitate مشاهده شدند. کرکهای peltate دارای یک ساقه کوتاه و 8 سلول ترشحی بودند و تمایزیابی آنها در 6 مرحله شرح داده شد، کرکهای capitate در 4 نوع مختلف مشاهده شدند. این دو نوع کرک در برگها به صورت مساوی حضور داشتند اما در گل کرکهای peltate تراکم بالایی داشتند درحالیکه کرکهای capitate نادر بودند (Ascensao et al., 1995). در سال 1998 کرکهای capitate گیاه Leonotis leonurus توسط میکروسکوپ الکترونی عبوری و تستهای شیمی-بافتی مورد بررسی قرار گرفتند. دو نوع کرک capitate ساقه کوتاه و ساقه بلند شناسایی شدند و مواد ترشحی توسط این کرکها شامل پلیساکاریدها و پروتئینها و مقدار کمتری روغنهای ضروری میباشند. در فاز ترشحی، سلولهای ترشحی سر، شبکه آندوپلاسمی گسترده و دستگاه گلژی فعال داشتند که در سنتز و انتقال مواد ترشحی نقش دارند (Ascensao et al., 1999). دو نوع برگ بهاره (foliage) و فلس مانند (scale-like) با زمان تشکیل، میزان اسانس و مورفولوژی متفاوت در آویشن شیرازی (Zataria multiflora Bioss) شناسایی شد. هر دو نوع برگ برخلاف تفاوت های ظاهری، الگوی تکوینی مشابهی را نشان دادند. کرکهای غدهای peltate بر روی هر دو نوع برگ و capitate تنها بر روی برگهای بهاره قابل تشخیص بودند. کرکهای peltate در طی تکوین برگ ویژگیهای سیتوپلاسمی متفاوتی را بر اساس سه مرحله: قبل از ترشح، ترشح و پس از ترشح نشان دادند. در برگهای بسیار جوان سرشاخه کرکها اکثرا در فاز ترشحی به سر میبرند، در حالی که در برگهای بالغ اکثرا در فاز پس از ترشح میباشند (بهرامی، 1385). در بررسی دیگری روی آویشن شیرازی، علاوه بر دو نوع کرک peltate و capitate، انواع digitiform و coniform نیز شناسایی شدند. در کرکهای peltate یک سلول پایه، یک سلول تنه و چهار سلول ترشحی سر و جود داردکه بر روی این سلولها کوتیکول ضخیم به همراه فضای زیرکوتیکولی ضخیم گزارش شدکه مواد ترشحی در این فضا ریخته می شوند. کرکهای غده ای capitate دارای یک سلول پایه، یک سلول تنه و یک سلول ترشحی سر هستند، فضای زیر کوتیکولی در این کرکها بسیار کمتر از نوع peltate است. با استفاده از مطالعات شیمی بافتی در کرکهای غدهای peltate، کل لیپیدها، لیپیدهای خنثی و اسیدی، چربیهای اشباع نشده، ترکیبات فنلی، ترپنوئیدها، آلکالوئیدها، پلیساکاریدها و فلاونوئیدها شناسایی شدند. در کرکهای غدهای capitate و در کرکهای digitiform و coniform، بجز آلکالوئیدها و پلیساکاریدها سایر ترکیبات حضور داشتند (خواجه علی چالشتری، 1387). در پژوهشی تکوین برگ مرزه بختیاری (Satureja bachtiarica Bunge) از خانواده نعناعیان مورد مطالعه قرار گرفت و چهار نوع کرک غدهای peltate، capitate، digitiform و conoidal مشاهده شد. بررسی کرکهای peltate نشان داد که ابتدا سلول پروتودرمی دو تقسیم پریکلین متوالی انجام میدهد تا اینکه سه قسمت پایه، تنه و سر را بهوجود آورد. سپس سلول سر با تقسیمات آنتیکلین متوالی هشت سلول ترشحی سر را بهوجود میآورد. همچنین طی مراحل تکوین برگ، افزایش قابل توجه ضخامت کوتیکول، افزایش فضای بین سلولی و کاهش تدریجی تراکم کرکها مشاهده شد (ایران نژاد، 1392). روستایی در سال 1392 برگزایی گیاه رزماری را مورد بررسی قرار داد و گزارش کرد که مریستم این گیاه دارای یک لایه تونیکا میباشد و تقسیمات برای بنیان گذاری برگ در لایههای زیر لایه اول اتفاق میافتند (روستایی، 1392). بررسی تشریحی مقایسهای بین T. vulgaris و T. pulegioides نشان داد که در ساقه نابالغ T. vulgaris کل ساقه کرکدار است درحالیکه ساقه T. pulegioides فقط در زوایا کرکدار است. در سطح پایینی برگهای T. vulgaris کرکهای پوششی زگیل مانند دو یا سه سلولی آرنج مانند مشاهده شد که در T. pulegioides وجود ندارند. کرکهای پوششی چند سلولی طویل تنها در پایه برگهایT. Pulegioides یافت شد et al., 2006) (Blažeković. در پژوهشی که در سال 2008 روی گیاه Thymus malyi صورت گرفت کرکهای محافظتی کوتاه و بلند غیرمنشعب و کرکهای غدهای capiate و peltate مشاهده شد؛ کرکهای peltate در فرورفتگیهای اپیدرمی قرار میگیرند و در سطح پایینی کاسه گل تراکم بیشتری داشتند. این کرکها از یک سلول پایه، یک سلول کوتاه تنه و یک سر که در کرکهای بالغ شامل 8 سلول ترشحی با قطر µm72 میباشد تشکیل شدهاند. کرکهای capitate در تمامی سطح پایینی برگها و ساقه حضور دارند و از یک سلول پایه، یک سلول تنه و یک سر تکسلولی که µm17قطر دارد تشکیل شدهاند. ساقه، برگها و کاسه گل با تعداد زیادی کرکهای محافظتی کوتاه و بلند پوشیده شدهاند (Marin et al., 2008). در پژوهشی کرکهای ترشحی در سطح اندامهای رویشی در مراحل مختلف تکوین T. vulgaris مشاهده شدند. کرکهایی با یک سلول سر ترشحی در تمام اندامهای رویشی حضور داشتند و حداکثر تراکم آنها در برگهای آغازین بود. کرکهایی با سر دو سلولی تنها در سطح برگهای آغازین مشاهده شدند و کرکهایی با سر چند سلولی در تمام اندامهای رویشی مشاهده شد. کرکهای محافظتی غیر منشعب نیز در محل رگبرگ و حاشیه برگ حضور داشتند (Boz et al., 2009). در سال 2013 سه نوع کرک ترشحی peltate، capitate و digtiform در اندامهای های هوایی گیاه T. quinquecostatus شناسایی شدند این کرکها در مادگی و پرچم حضور نداشتند. کرکهای peltate شامل یک پایه و یک تنه و یک سر 12 سلولی می شدند که بر روی سطح ساقه، برگ، جام گل و سطح بیرونی کاسه گل توزیع شدهاند. کرکهای capitate دارای یک پایه تک سلولی، یک ساقه 1-2 سلولی و یک سر تک سلولی بودند و در ساقه، برگ، کاسه گل و دمگلچه حضور داشتند و پراکندگی بیشتری نسبت به نوع peltate داشتند. کرکهای digitiform فقط در سمت بیرونی کاسه گل حضور داشتند و شامل یک سلول پایه سه سلول تنه و یک سلول سر بودند. هر سه نوع این کرکهای غدهای میتوانند اسانس ترشح کنند در کرکهای capitate کوچک دمگلچه و تمامی کرکهای peltate و digitiform اسانس در فضای بزرگ زیرکوتیکولی ذخیره میشود و با پارگی کوتیکول آزاد میگردد درحالیکه در سایر کرکهای capitate اسانس از کوتیکول نازک عبور میکند (Jia et al., 2013). اهداف پژوهشآویشن دنایی گیاهی بومی ایران است که دارای خصوصیات ضدباکتریایی و دارویی میباشد که در تحقیقات بسیاری به اثبات رسیده است اما تاکنون هیچ پژوهشی در رابطه با ساختار و تکوین اندامهای رویشی و زایشی این گیاه صورت نگرفته است. پژوهش موجود با اهداف زیر روی گیاه آویشن دنایی انجام شد: مریستم انتهایی و برگ زایی. بافت شناسی و تغییرات تکوینی ساقه. مطالعه سلولی- بافتی برگ در مراحل مختلف نموی. بررسی میکرومورفولوژیک کرکها و تغییرات آنها در طی مراحل تکوین. مطالعه رابطه بین تکوین اندامهای رویشی و تمایزیابی ساختار ترشحی. فصل سوممواد و روش‌ها3- 1 -انتخاب نمونهنمونههای مورد نیاز از تعدادی بوته آویشن دنائی از یکی از رویشگاههای طبیعی آن در نزدیکی شهر یاسوج انتخاب و جمعآوری شد. نمونه برداری از جوانه رویشی، برگ و ساقه در مراحل تدریجی تکوین با توجه به ابعاد برای برگ و میانگرهها برای ساقه صورت گرفت. اندازه برگها توسط کولیس اندازهگیری و با توجه به ابعاد، در مجموع 4 مرحله تکوینی برای برگ در نظر گرفته شد. از هر مرحله 30 نمونه اندازه گیری شد و مراحل مختلف با طول و عرضهای میانگین: مرحله اول شامل جوانه و کوچکترین برگ 2و 7/0 میلیمتر، مرحله دوم 5 و 1.2 میلیمتر، مرحله سوم 88/8 و 2 میلیمتر، مرحله چهارم 11 و 5/3 میلیمتر معرفی شدند. برای ساقه نیز میانگرههای دوم، چهارم و ششم انتخاب شدند. شناسایی و تائید نمونههای جمعآوری شده در هرباریوم دانشگاه یاسوج انجام گرفت. نمونهها به آزمایشگاه انتقال داده شدند و ویژگیهای ظاهری آنها ابتدا با میکروسکوپ تشریحی بررسی شد و پس از عکسبرداری، برای مطالعات هیستولوژیک با میکروسکوپ نوری و میکرومورفولوژیک با میکروسکوپ الکترونی نگاره آمادهسازی شدند. 3- 2- آماده‌سازي نمونه‌ها جهت مطالعات سلولي تکويني با استفاده از ميکروسکوپ نوري (1978Roland, )جوانههای رویشی و قطعات جدا شدهي برگ و ساقه در اندازه‌ي يک ميلي‌متري، به تفكيك مراحل نموي، جهت مطالعه با ميکروسکوپ نوري طي مراحل زير آماده شدند: 3- 2- 1- تثبيت (Fixation)نمونه‌ها در شيشه‌هاي كوچك حاوي گلوتارآلدئيد 4٪ در بافر كاكوديلات 1/0 مولار (2/7pH=) به مدت سه ساعت در خلأ كامل و بعد از آن به مدت يك و نيم ساعت در دمای معمولي روي دستگاه همزن (Shaker) قرار داده شدند. سپس شش مرتبه در فواصل 15-10 دقيقه‌اي با همان بافر شسته شده و به مدت 12 ساعت در همان بافر غوطه‌ور و در يخچال نگهداري شدند. تثبيت مضاعف نمونه‌ها توسط تترااكسيداسميوم 1٪ در بافر كاكوديلات به مدت يك ساعت و نیم انجام شد و بعد از آن نمونه‌ها به مدت يك ساعت توسط همان بافر و سه بار نيز توسط آب سه بار تقطير شستشو داده شدند. 3- 2- 2- آبگيري (Dehydration)در اين مرحله، نمونه‌ها از سري محلول استون درجه‌بندي شده با درصدهاي 5، 10، 30، 50،70، 90 و 100 در فواصل زماني مشخص عبور داده شدند. زمان قرارگيري نمونه‌ها در استون‌هاي 5٪، 10٪ و 30٪ بسيار كوتاه (هر کدام 5 دقيقه)، در استون‌هاي 50% و 70٪ هر كدام 15 دقيقه، در استون 90٪ سي دقيقه و استون 100٪ سه بار و هر بار يك ساعت بود. 3- 2- 3- نفوذ پذيري (Infiltration)در اين مرحله از تركيب ویژهای به نام رزين از نوع Spurr's resin استفاده شد كه مواد لازم جهت تهيه آن عبارت است از: 1- ERL 4206 10 گرم 2- DER 736 6 گرم 3-NSA 26 گرم 4-DMAE 4/0 گرم تركيب Spurr's resin در استون قابل حل مي‌باشد. بنابراين به هنگام استفاده از اين نوع رزين، نمونه‌ها پس از آخرين مرحله آبگيري توسط استون 100%، مستقيمابه مخلوط رزين و استون 100% به نسبت‌هاي زير منتقل شده و سپس در رزين خالص قرار گرفتند: - استون 100% و رزين (75:25) 4 ساعت - استون 100% و رزين (50:50) 1 ساعت - استون 100% و رزين (25:75) 4 ساعت - سه مرتبه رزين خالص به ترتيب 4 ساعت، يك شب و 24 ساعت. براي تهيه Spurr's resin مواد لازم به ترتيب ذكر شده در ظرف تميزي ريخته و با همزن شيشه‌اي كاملاً مخلوط و در فريزر نگهداري شدند. 3-2 -4- قالب‌گيري (Embedding)در اين مرحله از قالب‌هاي مسطح(Flat embedding mould) برای نمونههای برگ و جوانه استفاده شد، تعدادی از جوانهها برای برش طولی و ساقهها در کپسولهای ژلاتینی قرار گرفتند. ابتدا چند قطره رزين در قالب‌ ريخته و نمونهها با توجه به جهت مورد مطالعه در قالب قرار داده شدند و به آون با حرارت بين 70-60 درجهی سانتي گراد (معمولا 67 درجهي سانتي گراد) منتقل گردیدند. پس از 8 ساعت قالبها از رزین پر شدند. در اين فاصله زماني مرتباً نمونه‌ها بررسي شدند تا نچرخيده باشند. پس از گذشت 48-24 ساعت، رزين پليمريزه شده، سخت و محكم مي‌گردد. 3- 2- 5- برش ‌گيري (Sectioning)برش‌ گيري از قالب‌هاي رزيني توسط پيراميتوم LKB و با استفاده از كارد شيشه‌اي انجام شد. نمونه‌ها به ضخامت 2 ميكرومتر برش‌گيري شده و برش‌ها با كمك سوزنهای مخصوص بر روي قطرات آب سه بار تقطير روي لام تميز منتقل شدند. لام‌ها به منظور تبخير آب و تثبيت برش‌های موجود روي آنها، روي صفحه‌ي داغ (Hot plate) گذاشته شده و پس از خشك شدن براي رنگ‌آميزي آماده شدند. 3- 2- 6 – رنگ‌آميزي (Staining)رنگ‌آميزي توسط Toluidine blue يك در‌صد انجام شد که براي تهيه‌ي آن، يك گرم رنگ به اضافهي يك گرم Borax (Sodium Borate)در 100 ميلي ليتر آب سه بار تقطير به طور كامل حل شده و 12 ساعت بر روی همزن صفحهای قرار داده شد سپس دو بار با كاغذ صافي صاف گرديد. سپس چند قطره رنگ روي برش‌ها ريخته شد. پس از تشكيل هالهی طلايي در حاشيه، برش‌ها با آب سه بار تقطير از کناره‌ي لام و به دقت شسته شده و پس از خشك شدن، به وسيله چسب مخصوص (tissue-tek) چسبانده شدند. 3- 2- 7- مشاهده و عكسبرداري (Observation and Photography)نمونه‌ها با استفاده از ميكروسكوپ نوری مدل Nikon Eclipse 80iدانشكده‌ي علوم مورد مشاهده و عكسبرداري قرار گرفتند. 3-3- آماده سازی نمونه ها جهت مطالعات میکرومورفولوژیک با استفاده از میکروسکوپ الکترونی نگاره (Bozzola and Russel, 1998)جوانه رویشی و برگها در سه مرحله نموی با مشخصات شرح داده شده در ابتدای این فصل، به منظور مشاهده توسط میکروسکوپ الکترونی نگاره آمادهسازی شدند. 3-3-1- تثبیت (Fixation)جوانهها و قطعات برگ در چهار مرحله مورد بررسی در شیشههای کوچک حاوی گلوتارآلدئید4 قرار داده شدند و به مدت 4 ساعت در خلأ قرار گرفتند. و بعد از آن به مدت يك و نيم ساعت در دمای معمولي روي دستگاه همزن (Shaker) قرار داده شدند. و شش مرتبه در فواصل 15-10 دقيقه‌اي با همان بافر شسته شدند، به مدت 12 ساعت در همان بافر غوطه‌ور و در يخچال نگهداري شدند. سپس تثبیت مضاعف نمونهها توسط تترااکسید اسمیوم 1 در بافر کاکودیلات به مدت یک ساعت و نیم انجام شد و بعد از آن نمونه ها به مدت یک ساعت توسط همان بافر و سه بار نیز توسط آب سه بار تقطیر شستشو داده شدند. 3- 3- 2 - آبگیری (Dehydration)نمونهها از یک سری محلول استن درجه بندی شده با درصدهای 5، 10، 30، 50، 70، 90 و 100 در فواصل زمانی مشخص عبور داده شدند. زمان قرارگیری نمونهها در استونهای 5٪، 10٪ و 30٪ بسیار کوتاه (هرکدام 5 دقیقه)، در استونهای 50٪ و 70٪ هر کدام 15 دقیقه، در استون 90٪ سی دقیقه و استون 100٪ سه بار و هر بار به مدت یک ساعت بود. در مرحله بعد نمونهها دو بار به مدت 5 دقیقه توسط هگزامتیلدیزیلازان (Hexamethyldisilazan) خشک شدند. 3-3-3- چسباندن (Mounting) نمونه ها با چسب دو طرفه در جهت مناسب بر روی stub چسبانده و داخل دسیکاتور گذاشته شدند تا امکان نفوذ رطوبت به داخل نمونه نباشد. 3-3-4- پوشش دادن (Coating) نمونهها با دستگاه Sputter coater مدل Edward 306 پوشش طلای خالص) 99.999٪( داده شدند. 3-3-5- مشاهده و عکسبرداری (Observation and Photography)نمونهها با استفاده از میکروسکوپ الکترونی نگاره مدل Stereo Scan Cambridge 360 دانشکده مهندسی دانشگاه شیراز مورد مشاهده و عکسبرداری قرار گرفتند. فصل چهارم نتایج4- 1- ویژگیهای مورفولوژیک آویشن دناییآویشن دنایی (T. daenensis) گیاهی بوتهای و چندساله از تیره نعناعیان (Lamiaceae) میباشد و عمدتاً در شیبهای متفاوت دامنههای کوهستانی پراکندگی دارد (تصویر 1). بوتهها کوتاه قد و بالشتکی با قاعده چوبی و ساقههای علفی میباشند (تصویر 2). برگها با آرایش متقابل (opposite decussate) بر روی شاخهها قرار دارند (تصویر 3). برگها فاقد دمبرگ بوده و در هر دو سطح دارای کرکهای محافظتی و غدهای میباشند، اگرچه تراکم کرکها چندان زیاد نیست. پراکندگی کرکهای محافظتی در سطح بالایی بیشتر بوده و کرکهای غدهای در هر دو سطح پراکندگی یکسانی دارند کرکهای غدهای سپری شکل (peltate) در برگهای جوان شفاف بوده و در برگهای بالغ به رنگ قرمز تا قهوهای میباشند. تعداد کرکها در مراحل اولیه نموی بیشتر است و با بالغ شدن برگها تعداد آنها کاهش مییابد (تصاویر 4، 5، 6 و 7). ساقهها به صورت چهارگوش هستند و هر دو نوع کرک غدهای و محافظتی را، به تعداد اندک دارا میباشند. تراکم کرکها بیشتر در گوشهها میباشد. پراکندگی کرکها در ساقههای بالغ بسیار اندک است. گلآذین کلهای انتهایی، گلها صورتی تا قرمز و دارای کرک میباشند (تصویر 8)، تخمدان چهار خانه تبدیل به میوه چهارفندقه میگردد. میوهها به رنگ قهوهای و تخم مرغی شکل هستند فصل گلدهی اواخر بهار میباشد. در حین نمونه برداری، جوانههای انتهایی با ظاهر غیرمعمول در یکی از بوتهها دیده شدند. این جوانهها اندام هایی برگ مانند را با آرایش اندامهای گل ایجاد میکردند. اندامهای فوق به رنگ صورتی تا قرمز بوده و دارای تعداد زیادی کرک میباشند (تصاویر 9 و 10). 4- 2- بررسیهای میکروسکوپیبا در نظر گرفتن ابعاد میانگین 30 نمونه، 4 مرحله نموی برای برگها انتخاب شد (تصویر11) که برای مرحله اول به علت کوچک بودن ابعاد برگ و احتمال آسیب رسیدن به نمونه، جوانه انتهایی به همراه برگ انتخاب گردید. سه میانگره نیز برای ساقه انتخاب شد (تصویر 12) نمونهها پس از آماده سازی، توسط میکروسکوپ نوری بررسی گردیدند. 4-2-1- جوانه انتهاییاز جوانههای جدا شده، با میانگین طول و عرض 2 و 7/0 میلیمتر، برشهای طولی و عرضی تهیه شد (تصاویر 13 و 14). با بررسی نمونهها ویژگیهای مریستم انتهایی و برگزایی مطالعه شد. مریستم در آویشن دنایی محدب است و دارای یک لایه تونیکا میباشد (تصویر 13). منطقه مریستمی دارای سلولهای کوچک با هستههای بزرگ، سیتوپلاسم متراکم و دیوارههای نازک است. مریستم انتهایی توسط برگها احاطه میشود (تصویر 14). برای تشکیل بنیان برگی سلولهای مریستمی در دو سمت مقابل هم و عمود بر زوج برگ قبلی شروع به تقسیم میکنند. با تقسیمات پریکلین بنیان گذاری برگی آغاز میشود (تصویر 15). تونیکا با تقسیمات آنتیکلین پروتودرم برگ آینده را شکل میدهد و تقسیمات در تمامی جهتها در لایههای زیرین ادامه مییابد (تصویر 16). با انجام تقسیمات ابعاد مریستم در جهت عمود بر زوج برگ قبلی افزایش مییابد و حالتی کشیده پیدا میکند (تصویر 17). در این وضعیت مریستم دارای حداکثر ابعاد خود میباشد سپس پریموردیومهای برگی شروع به جدا شدن از مریستم میکنند (تصویر 18)، پس از اتمام این مرحله مرسیتم به کوچکترین ابعاد خود رسیدهاست (تصویر 19). پریموردیومهای برگی جدا شده از مریستم، بزرگ میشوند و تبدیل به طرح اولیه برگی میگردند (تصویر 19). تمایزیابی کرکها در اپیدرم بالایی و پایینی آغاز میشود (تصاویر 13و 14). سلول های مریستم زمینهای برای تشکیل پهنک در جهتهای متفاوت تقسیم میشوند. سلولهای پروکامبیوم در برش عرضی کوچکتر از بقیه سلولها بوده و در محل رگبرگ اصلی قرار دارند (تصویر19). در برش طولی طنابهای پروکامبیومی شامل سلولهای کشیدهای هستند که درجهت قاعده به راس به سمت برگها امتداد یافتهاند (تصویر 13). 4- 2- 2- بافت شناسی و تغییرات تکوینی ساقهبرش عرضی از میانگرههای دوم، چهارم و ششم مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت. تصویر 20، ساقه جوان (میانگره دوم) را نشان میدهد. ساقه به شکل چهارگوش میباشد. سلولهای اپیدرمی، با شکل و اندازه متغیر توسط کوتیکول پوشیده شدهاند. کرکهای محافظتی و ترشحی به تعداد کم در سطح اپیدرم بخصوص در گوشهها دیده میشوند. تراکم کرکهای محافظتی بیشتر میباشد. در زیر اپیدرم یک لایه کلانشیم مشاهده میشود که این بافت در بعضی نواحی به 5 لایه میرسد و به ساقه حالت چهارگوش میدهد. سلولهای پارانشیم با دیواره نازک و فضای بینسلولی کم در زیر کلانشیم وجود دارند این سلولها کلروپلاست چندانی ندارند. سلولهای مغز نیز که از نوع پارانشیمی میباشند در مرکز ساقه دیده میشوند. سیستم آوندی آرایش collateral دارد. دستجات آوندی به صورت دو نیم دایره روبهروی هم وجود دارند و به صورت یک حلقه پیوسته نمیباشند. در فضای بین دو نیمدایره آوندهای آبکش و چوبی در حال تشکیل هستند (تصویر 21). سلولهای پروکامبیوم با دیواره نازک و اولیه بین آوند چوبی و آبکش مشاهده میشوند و تقسیمات پریکلین را برای ایجاد کامبیوم آوندی انجام میدهند (تصویر 22). تصویر23 برش عرضی ساقه در میانگره چهارم را نشان میدهد. سلولهای اپیدرم حالت کشیدهای دارند و با کوتیکول پوشیده شدهاند. از تراکم کرکها کاسته شده و ساقه تقریباً بدون کرک است. در زیر اپیدرم 5 لایه کلانشیم در گوشهها و یک لایه در مابین گوشهها مشاهده میشود. کامبیوم آوندی فعالیت کرده و بافتهای آوندی پسین را تشکیل دادهاست (تصویر 24). سلولهای آوند آبکش به صورت چندلایه دیده میشوند و در زیر آنها آوند چوبی پسین که از عناصر آوندی، فیبر و پارانشیمهای شعاعی یک ردیفه (uniseriate) تشکیلشده قرار دارد (تصویر 25). بر اثر فعالیت کامبیوم بین آوندی در فاصله بین آوندها فیبر تشکیل شده است و استوانه آوندی به صورت یک حلقه کامل درآمده است (تصویر 23). تصویر 26 برش عرضی ساقه در میانگره ششم را نشان میدهد سلولهای کورتکس برای تطبیق با افزایش قطر ساقه کشیده شده و به شکل نامنظم دیده میشوند. ضخامت دیوارهای آنها نیز افزایش داشته است. میزان فیبرهای آوند چوبی بسیار بیشتر شده و باعث استحکام بیشتر ساقه در این مرحله میگردد. ضخامت دیواره سلولهای پارانشیم مغزی نیز افزایش یافته است (تصویر 27). 4- 2- 3- ساختار درونی و تغییرات تکوینی در برگدر اولین مرحله بررسی برگ، به علت کوچک بودن اندازه آن و احتمال آسیب دیدن نمونه، جوانه انتهایی گیاه با میانگین طول و عرض 2 و 7/0 میلیمتر، مورد بررسی قرار گرفت. برگ مورد مطالعه در این مرحله بیرونیترین برگ موجود در جوانه (L1) میباشد (تصویر 14). اپیدرم یک لایهای میباشد، سلولهای اپیدرمی تقریبا کوچک و هماندازه هستند و تقسیمات آنتیکلین را برای تشکیل سایر سلولهای اپیدرم انجام میدهند (تصویر 28). کوتیکول شکل گرفته است، روزنهها هنوز تشکیل نشدهاند. کرکها در هر دو سطح برگ وجود دارند کرک های peltate در حال تشکیل میباشند، سایر کرکها، تشکیل شده یا درحال تشکیل میباشند. تراکم و تنوع کرکها در این مرحله زیاد میباشد (تصویر 28). مزوفیل در این مرحله از تکوین برگ فشرده و بدون فضای بینسلولی میباشد. سلولهای پارانشیم در جهات مختلف تقسیم میشوند تا پهنک برگ را افزایش دهند. میزان این تقسیمات در گوشههای برگ بیشتر است. سلولهای پارانشیم همشکل بوده و هنوز به انواع نردبانی و اسفنجی تمایز پیدا نکردهاند (تصویر 28). در دوطرف رگبرگ اصلی، سلولهای زیر اپیدرم ضخامت دیوارهای بیشتری نسبت به سایر سلولها دارند (تصویر 29). نوارهای پیش آوندی رگبرگ اصلی و دو جفت رگبرگ فرعی تشکیل شدهاند. رگبرگ اصلی تمایز بیشتری داشته و آوندهای چوبی و آبکش درحال تشکیل میباشند (تصویر29). در دومین مرحله بررسی، برگ دارای میانگین طول و عرض 5 و 1.25 میلیمتر بود. سلولهای اپیدرمی اندازههای متنوع دارند، روزنهها شکل گرفتهاند و در بعضی موارد درحال تشکیل میباشند. روزنهها از نوع همسطح (level stomata) بوده و در هر دو سطح پراکندگی یکسانی دارند. کرکها در دو سطح اپیدرم مشاهده میشوند. کرکهای peltate در فرو رفتگیهای اپیدرم قرار میگیرند (تصویر 30). کوتیکول ضخامت بیشتری نسبت به مرحله قبل (تصویر 27) دارد. سلولهای پارانشیم نردبانی و اسفنجی شکل گرفتهاند و کلروپلاستها در آنها مشاهده میشوند. پارانشیم نردبانی در زیر اپیدرم بالایی و پارانشیم اسنفجی در زیر اپیدرم زیرین دیده میشود و برگ پشتی شکمی یا bifacial را ایجاد میکند (تصویر 30). در تصویر 31 منطقه رگبرگ اصلی مشاهده میشود. آوندهای چوبی و آبکش تشکیل شده و فیبر روی سر دستجات آوندی در حال تشکیل است. رگبرگهای فرعی با درجه تمایز کمتر دیده میشوند. رگبرگهای کوچکتر نیز در مزوفیل درحال تشکیل، مشخص هستند. در دو طرف رگبرگ اصلی سلولهای کلانشیم تمایز حاصل کردهاند (تصویر 31). برگها در سومین مرحله این بررسی، دارای میانگین طول 88/8 و عرض 2 میلیمتر میباشند (تصویر 32). ضخامت کوتیکول در اپیدرم بالایی و پایینی نسبت به مرحله قبل (تصویر 30) افزایش یافتهاست. تراکم کرکها در هر دو اپیدرم نسبت به مرحله قبل (تصویر 30) کاهش داشتهاست. فضای بین سلولی در پارانشیمهای نردبانی و اسفنجی نسبت به مرحله قبل (تصویر 30) افزایش یافتهاست (تصویر 32). سیستم آوندی به طور کامل در رگبرگ اصلی و رگبرگهای فرعی بزرگ شکل گرفته است. فیبر روی سر آوند آبکش نیز به طور کامل و گسترده مشاهده میشود (تصویر 33). ضخامت دیوارهای سلولهای کلانشیم نسبت به مرحله قبل (تصویر 31) بیشتر شده، ضخامت دیواره سلولهای اپیدرمی در دو طرف رگبرگ اصلی نسبت به سایر سلولها بیشتر است (تصویر 33). در تصویر 34 برگ آویشن دنایی در مرحله چهارم بررسی (بالغ)، با میانگین طول و عرض 11 و 5/3 میلیمتر، نشان داده شده است. ضخامت کوتیکول تفاوت چندانی با مرحله قبل ندارد (تصویر 32). از تراکم کرکها در هر دو سطح اپیدرم کاسته شده است. سلولهای مزوفیل به صورت پراکندهتر و بینظمتری قرار گرفتهاند (تصویر 34). منطقه رگبرگ اصلی در تصویر 35 نشان داده شده است. ضخامت دیواره فیبرهای روی سر آوند آبکش افزایش داشته است. اطراف رگبرگ اصلی یک لایه سلول پارانشیمی بدون کلروپلاست قرار گرفته است. دستجات آوندی در رگبرگهای فرعی نیز شکل گرفته اند (تصویر34). 4- 2- 4- کرکهای اپیدرمی در برگ آویشن دنایی4- 2- 4- 1- بررسیهای ساختاریبا مطالعه برشهای تهیه شده از برگ آویشن دنایی در مراحل تدریجی تکوین، تعدادی کرک شناسایی شد که به شرح زیر میباشند: کرکهای غدهای: در ساختار و ابعاد با هم متفاوت میباشند: الف- کرکهای غدهای peltate: این نوع پراکندگی بیشتری نسبت به انواع دیگر داشته و در تمامی مراحل تکوین برگ آویشن دنایی مشاهده میشوند اما در مراحل اول و دوم این بررسی پراکندگی بیشتری دارند. توزیع این کرکها در دو سطح بالایی و پایینی برگ اختلاف معنا داری ندارد و در تمام سطح برگ در فرورفتگیهای اپیدرمی قرار دارند. این کرکها از سه قسمت پایه (base)، تنه (stalk) و سر (head) تشکیل شدهاند، سلولهای ترشحی سر توسط یک لایه کوتیکول پوشیده شدهاند که با ورود کرک به مراحل پایانی تمایزیابی بهتدریج از سلولها فاصله گرفته و ترکیبات تولید شده در فضای زیر کوتیکولی که نسبتا بزرگ میباشد، انباشته میشوند (تصویر 36). ب- کرکهای غدهای capitate: به تعداد کمتری نسبت به نوع قبل وجود دارند، و در مراحل اولیه نمو برگ دیده میشوند (تصویر 28). این کرکها دارای سه قسمت پایه، تنه و سر میباشند پایه و تنه هر کدام شامل یک سلول میباشند. با توجه به مورفولوژی سر، سه نوع از این کرک شناسایی شد. در نوع اول قسمت سر از یک سلول بیضی شکل با سیتوپلاسم غلیظ تشکیل شده است (تصویر37). در نوع دوم سلول سر به صورت یک بیضی کشیده دیده میشود(تصویر 38) و در سومین نوع، سلول سر یک سلول کوچک کروی است (تصویر 39). در مراحل انتهایی تمایزیابی کرک، کوتیکول از دیواره سلول سر فاصله گرفته و فضای زیرکوتیکولی را ایجاد میکند که کمتر از نوعpeltate میباشد. ج- کرکهای غدهای انگشت مانند (digitiform): به تعداد کمتری نسبت به انواع قبل هستند. و در برگهای بالغ مشاهده نمیشوند. دارای یک سلول پایه، یک سلول تنه کوتاه و یک سلول سر انگشتی میباشند که سیتوپلاسم غلیظی دارد. این کرک فاقد فضای زیرکوتیکولی میباشد (تصویر 40). د- کرک غدهای متشکل از یک سلول پایه، یک سلول تنه و یک سلول سر کشیده (تصویر a 41). ه- کرک غدهای دارای یک سلول پایه، یک سلول تنه و یک سر نیمدایرهای (تصاویر b 41 و b 42). کرکهای محافظتی: از نوع کوتاه وبلند، تک سلولی، دوسلولی، سه سلولی و نوک تیز و غیرمنشعب میباشند. این کرکها در تمام مراحل وجود داشتند اما تعداد آنها با بالغ شدن برگ کاهش یافت (تصاویر 4، 5، 6 و 7). علاوه بر انواع شناخته شده فوق، تعدادی کرک دیگر نیز شناسایی شدند که با توجه به خصوصیات مورفولوژیک بهویژه حالت سر، قابل تفکیک میباشند: یک سلول پایه به همراه یک سلول تنه مستطیلی شکل و یک سر مثلثی (تصویرa 42). یک سلول پایه و یک سلول سر تیز شونده (تصویر c 42). یک سلول پایه به همراه یک سلول تنه مستطیلی و یک سلول سر نیمدایرهای (تصویر 43) یک سلول پایهای، یک سلول تنه مربعی و یک سلول سر خمیده (تصویر 44). کرکی متشکل از یک سلول پایه و یک سلول سر کشیده (تصویر a 45). یک سلول پایه به همراه یک سلول سر مثلثی به حالت مستقیم در تصویر b 45 یا به سلول سر خمیده در تصویر 46. یک سلول پایه درشت و یک سلول سر مثلثی با ارتفاع خیلی کم (تصویر 47). کرک شامل دو سلول پایه، یک سلول تنه و یک سلول سر مثلثی (تصویر 48). کرک شامل سه سلول پایه، یک سلول تنه و یک سلول سر مثلثی (تصویر 49). کرکی با دو سلول پایه و یک سلول سر مثلثی ( تصویر 50). کرک متشکل از یک سلول پایه، دو سلول تنه و یه سلول سر مثلثی (تصویر 51). یک سلول پایه به همراه یک سلول سر بیضی شکل (تصویر 52). یک سلول پایه، یک سلول تنه فرورفته و یک سلول سر گرد (تصویر 53). کرک متشکل از یک سلول پایه، یک سلول تنه مستطیلی و یک سلول سر تا خورده (تصویر 54). کرک متشکل از یک سلول پایه و یک سلول سر کروی (تصویر 55). 2- 4- 2- تمایزیابی کرکهای غدهایالف- نوع peltate: با تشکیل برگ، پیدایش و تمایز یابی کرکها نیز آغاز میگردد. مراحل تمایز یابی کرکهای peltate را با کمک تصاویر میتوان شرح داد: در اولین مرحله تکوین کرک peltate، یک سلول پروتودرمی به صورت عمود برسطح برگ رشد کرده و سیتوپلاسم قسمت بالایی سلول به علت قطبیت ایجاد شده غلیظتر میشود و هسته سلول نسبت به سلولهای مجاور بزرگتر میباشد (تصویر 56) این سلول پس از اینکه به اندازه کافی رشد کرد یک تقسیم پریکلین انجام میدهد و دو سلول ایجاد میشود (تصویر 57) سلول پایینی پایه را ایجاد میکند و سلول بالایی که سیتوپلاسم غلیظتری دارد پس از اندکی رشد یک تقسیم پریکلین دیگر انجام میدهد (تصویر 58)، از دو سلول ایجاد شده سلول پایینی ساقه را ایجاد میکند و سلول بالایی نیز سلولهای ترشحی را با چند تقسیم آنتیکلین پیاپی تشکیل میدهد (تصاویر 59، 60، 61). سیتوپلاسم سلولها تا این مرحله کاملاً غلیظ است و دیوارههای سلولی نازک هستند در مرحله بعد سیتوپلاسم سلولهای ترشحی غلیظتر شده و کوتیکول نیز از سلولهای ترشحی شروع به فاصله گرفتن میکند ابتدا کوتیکول از دیوارههای آنتیکلین فاصله میگیرد (تصویر 62)، سپس از دیواره پریکلین نیز جدا میشود. فضای زیر کوتیکولی ایجاد میگردد، دیوارههای سلول تنه ضخیم و کوتیکولی میشوند (تصویر 63). با اتمام این مرحله فضای زیر کوتیکولی حالتی بالون مانند خواهد داشت (تصویر 64). در مرحله پایانی تکوین سیتوپلاسم رفته رفته فشرده شده و تجزیه میگردد. کوتیکول نیز پاره شده و مواد ترشحی به بیرون راه می یابند (تصویر 65)، پس از پاره شدن کوتیکول و آزاد شدن مواد ترشحی سلولهای ترشحی و تنه کاملا تحلیل میروند (تصویر 66). ممکن است قسمت سر و تنه به طور کامل از اپیدرم جدا شوند (تصویر 32). ب- نوع capitate: در اولین مرحله یک سلول پروتودرمی به صورت عمود بر سطح برگ رشد میکند (تصویر 56)، این سلول سیتوپلاسم غلیظتر و هسته درشتتری نسبت به سلولهای اطراف دارد. جدا کردن کرکهای peltate و capitate در اولین مرحله نموی ممکن نیست. سلول حاصل یک تقسیم پریکلین انجام میدهد (تصویر 67)، از دو سلول ایجاد شده سلول پایینی پایه کرک را تشکیل میدهد و سلول بالایی برای تشکیل سلول تنه و سر یک تقسیم پریکلین دیگر انجام میدهد (تصویر 68). سلول سر بزرگ میشود و دارای سیتوپلاسم غلیظی است که مواد ترشحی را تولید میکند (تصویر 69). در مرحله ترشح، کوتیکول سلول سر کمی از دیواره فاصله گرفته و فضای زیرکوتیکولی را ایجاد میکند که نسبت به کرکهای peltate بسیار کمتر است. در مراحل پایانی تمایزیابی این نوع کرک پارگی کوتیکولی مشاهده نمیشود (تصویر 70). 2- 4- 2- بررسیهای میکرومورفولوژیکجوانه و چهار مرحله نموی برگ برای مطالعات میکرومورفولوژیک توسط میکروسکوپ الکترونی نگاره طبق دستورالعمل فصل سوم آماده سازی شده و مورد بررسی قرار گرفتند. در جوانه تراکم کرکهای capitate نسبت به سایر مراحل بیشتر است ولی کرکهای peltate و محافظتی مشاهده نشدند و احتمالا در حال تشکیل میباشند (تصویر 71). در برگ مرحله اول این بررسی، روزنهها شکل گرفتهاند و کرکهای capitate، digitiform، peltate و محافظتی دیده میشوند. (تصاویر72، 73 و 74). در تصویر 72 فضای زیر کوتیکولی یک کرک peltate درحال تشکیل است که با مرحله 8 تمایزیابی این نوع کرک (تصویر 63) با میکروسکوپ نوری مطابقت دارد. در مرحله دوم تکوین برگ، از میزان تراکم کرکهای capitate و digitiform کاسته شده است و کرکهای ترشحی peltate در مراحل مختلف تمایزیابی مشاهده میشوند (تصویر 75). تصویر 78 یک کرک peltate را در حالت بالن مانند در مرحله سوم بررسی تکوین برگ نشان میدهد که معادل مرحله 9 تمایزیابی این کرک، قید شده در تصویر 64 میباشد. در مراحل سوم و چهارم بررسی تکوین برگ تعداد کرکهای capitate و digitiform بسیار کم میباشد و پوشش سطحی نسبت به مراحل قبل بسیار افزایش داشته است. تصاویر 79 و 80 اپیدرمهای بالایی و پایینی برگ در مرحله چهارم بررسی (برگ بالغ) را به ترتیب نشان میدهند، کرکهایpeltate در هر دو سطح بالایی و پایینی به یک میزان پراکندگی دارند. در اپیدرم بالایی درتمام سطح برگ حضور دارند درصورتی که در سطح پایینی برگ فقط در نقاط بین رگبرگها حضور دارند و در سطح رگبرگها دیده نمیشوند. در تصویر79 کرک peltate در فاز پس از ترشح دیده میشود که به عنوان آخرین مرحله تمایزیابی این کرک است و معادل تصویر 66 در بررسیهای میکروسکوپ نوری است. کرکهای محافظتی در سطح اپیدرم بالایی پراکندگی بیشتری دارند و اکثرا از نوع بلند هستند در صورتی که در اپیدرم پایینی بیشتر از نوع کوتاه بوده و در نقاط رگبرگ نیز دیده میشوند. کرکهای محافظتی کوتاه یک سلولی در تصاویر 76 و 77 دیده میشوند. کرک محافظتی بلند سه سلولی نیز در تصویر 80 مشاهده میشود که با توجه به نقاط زگیل مانند روی سطح کرک شناسایی میشوند. 923925129540000